به گزارش صاحب دیوان، عمارت اصلی کلاهفرنگی باغشمال، بنایی بود که در طول تاریخ تبریز وجود داشت اما سالها پیش تخریب شد و از بین رفت. آنچه امروز در پارک باغشمال دیده میشود، بنایی نوساز است که با الهام از تصاویر، اسناد و روایتهای تاریخی ساخته شده تا یاد و تصویر آن عمارت را برای نسل امروز زنده نگه دارد.
در ادبیات تخصصی حفاظت میراث فرهنگی، تفاوتی بنیادین میان «اثر تاریخی اصیل» و «بازسازی معاصر یک اثر از بین رفته» وجود دارد. منشور بینالمللی حفاظت و مرمت بناها و محوطههای تاریخی، مشهور به «منشور ونیز» مصوب سال ۱۹۶۴، اصالت تاریخی را وابسته به بقای عناصر واقعی و تاریخی بنا میداند و نسبت به بازسازی کامل آثار از میان رفته با احتیاط برخورد میکند. بر همین اساس، بنایی که پس از نابودی کامل یک اثر ساخته میشود، هرچند ارزش فرهنگی، آموزشی و هویتی داشته باشد، جایگزین خود اثر تاریخی محسوب نمیشود.
از این رو، استفاده از عنوان «عمارت تاریخی کلاهفرنگی» برای بنای جدید، از منظر علمی و میراثی چندان دقیق نیست. عنوانهایی نظیر «یادمان عمارت تاریخی کلاهفرنگی»، «بازآفرینی عمارت کلاهفرنگی باغشمال» یا «نماد معماری عمارت تاریخی کلاهفرنگی» به واقعیت تاریخی نزدیکتر هستند و با اصول شناختهشده حفاظت میراث فرهنگی همخوانی بیشتری دارند.
البته این موضوع چیزی از ارزش پروژه کم نمیکند. برعکس، بازسازی تصویری یک بنای از دسترفته میتواند به بازخوانی تاریخ شهر، تقویت هویت شهری و آشنایی نسل جدید با گذشته تبریز کمک کند. مسئله اصلی، صداقت تاریخی در معرفی پروژه است، اینکه میان «میراث باقیمانده از گذشته» و «بازآفرینی امروزین آن میراث» تفاوت قائل شویم.
تبریز شهری است که بخش مهمی از هویت خود را از تاریخ و معماریاش میگیرد. پاسداشت این هویت تنها با ساختن بناهای مشابه ممکن نیست، بلکه با روایت دقیق تاریخ و احترام به اصول علمی میراث فرهنگی محقق میشود. از این منظر، آنچه در باغشمال افتتاح خواهد شد، نه خودِ عمارت تاریخی کلاهفرنگی، بلکه یادمانی ارزشمند برای زنده نگه داشتن خاطره یکی از بناهای مهم تاریخ تبریز است.
انتهای پیام/
