ابراهیم اقبالی، در گفتوگو با صاحب دیوان درباره مفهوم و جایگاه ادبیات آیینی اظهار کرد: به ادبیات آیینی نمیتوان صرفاً عنوان «ادبیات عاشورایی» داد، زیرا این حوزه از ادبیات دارای شمول گستردهتری است. آیین به مجموعه آداب، رسوم و باورهای رایج در میان یک ملت یا گروه از مردم گفته میشود و در ادبیات آیینی، منظور آیینها و آموزههای اسلامی و مرتبط با پیامبر اکرم (ص) و خاندان ایشان است.
وی افزود: ادبیات آیینی تنها شامل مراثی نیست، بلکه مناقب اهلبیت (ع) و مناسبتهایی همچون عید غدیر خم و عید مباهله را نیز در بر میگیرد. از این رو، محدود کردن آن به ادبیات عاشورایی، جامعیت این حوزه را نادیده میگیرد.
اقبالی با اشاره به پیشینه تاریخی ادبیات آیینی بیان کرد: رونق این نوع ادبیات به دوران آلبویه و قرن پنجم هجری بازمیگردد، دورهای که شیعیان فرصت یافتند آیینها و رسوم خود را آشکارا برگزار کنند. بسیاری از مراسم مذهبی که امروزه برگزار میشود، میراث همان دوران است و در همان زمان شاعران نیز جرأت و امکان بیشتری برای سرودن اشعار آیینی پیدا کردند.
وی «کسایی مروزی» را از پیشگامان شعر آیینی دانست و گفت: این شاعر از نخستین کسانی بود که در مسیر ترویج شعر اهلبیت (ع) گام برداشت و حتی در اشعار خود وابستگی و ارادتش به آلکسا و آلعبا را آشکارا بیان کرده است.
استاد دانشگاه تبریز در توصیه به شاعران حوزه ادبیات آیینی خاطرنشان کرد: احساس پاک و عاطفه نسبت به اهلبیت (ع) شرط لازم برای سرودن شعر آیینی است، اما کافی نیست و شاعر باید از دانش و سواد لازم نیز برخوردار باشد. آشنایی با تاریخ انبیا و معارف دینی به شاعر کمک میکند تا آثار دقیقتر و اثرگذارتری خلق کند.
وی ادامه داد: گاهی در بیان مظلومیت ائمه اطهار (ع)، چنان اغراق میشود که ناخواسته شأن و منزلت والای آنان تحت تأثیر قرار میگیرد، بنابراین شاعران باید در کنار احساس، به جنبههای معرفتی و تاریخی نیز توجه ویژه داشته باشند.
اقبالی همچنین به جایگاه تبریز در حوزه مرثیهسرایی اشاره کرد و گفت: تبریز در عرصه مرثیه از جایگاه برجستهای برخوردار است. توجه به ظرفیتهای ادبی این حوزه و بهرهگیری از قالبهای مختلف شعری میتواند به غنای بیشتر ادبیات آیینی کمک کند.
وی از استاد حیدر عباسی (باریشماز) مراغهای به عنوان یکی از شاعران برجسته یاد کرد و افزود: این شاعر در موضوعات مختلف اجتماعی و سیاسی شعر سروده و در حوزه نوحه و شعر آیینی نیز از چهرههای شاخص به شمار میرود.
اقبالی با تقسیمبندی ادبیات آیینی به دو بخش «مراثی» و «مناقبی» تأکید کرد: در هیئتهای عزاداری، علاوه بر برگزاری مراسم سوگواری، باید کتابهای مرتبط با ادبیات آیینی نیز معرفی شود تا زمینه معرفتافزایی و آشنایی بیشتر مخاطبان با معارف اهلبیت (ع) فراهم شود.
انتهای پیام/
جمعه, 2 مرداد, 1405
