سبد خرید
0
No products in the cart.

سیل ۱۳۱۳ تبریز و آلبوم سعدآباد

کریم میمنت نژاد- پژوهشگر تاریخ

به کزارش” صاحب دیوان “پایگاه تخصصی تاریخ و فرهنگ آذر بایجان ، سیلی که در ۸ مرداد ۱۳۱۳ خورشیدی در تبریز رخ داد و تلفات جانی گسترده‌ای نداشت؛ ولی از لحاظ مالی با تخریب حدود ۱۳۰۰ خانه و مغازه و بر جای گذاشتن انبوهی از شن و لای و تخته سنگ‌های بزرگ خسارات چشمگیری به بار آورد.در پی بارندگی‌هایی در ارتفاعات و نواحی شرقی حومه تبریز در بعد از ظهر روز هشتم مرداد ۱۳۱۳، در حالی که در خود شهر، نشانه‌ای مبنی بر احتمال بروز یک چنین واقعه‌ای داده نمی‌شد، سیل در مسیر رودهای قوری‌چای و میدان‌چای سرازیر شده و بعد از تخریب موانعی چون پایه‌های پل‌ها و سدها و دیواره‌های مسیل، در امتداد خیابان پهلوی که از خیابان‌های عمده شهر محسوب می‌شد، جریان یافته و تمام ساختمان‌های اطراف آن را در خود گرفت. این سیل که حدود دو ساعت جریان داشت و سه ساعت نیز طول کشید که به تدریج فروکش کند، در ادامه به سمت نقاطی چون ایستگاه راهﺁهن و قسمت‌هایی از محله‌های اهراب، شاه آباد و کوچه باغ سرازیر شده و به غیر از تخریب منازل و انبارهای کالا و بازار همچون سرای امیر، به برخی از مراکز اداری از قبیل ساختمان‌های نظمیه، عدلیه، بلدیه را نیز اسیب های زیادی وارد کرد.

تشکیل هیئت کمیسیون اعانه سیل زدگان
گفته می‌شود، سیل پس از تخریب سد، به خیابان پهلوی جاری و از همان ابتدا شروع به خرابی خانه‌ها و عمارات و مغازه‌های اطراف خیابان نموده، با سرعت، تا جلوی مسجد کریمخان رسیده، در آنجا دو قسمت شده، قسمتی به خیابان کهنه هجوم آورده و بازارچه خیابان، اداره مالیه شهر و دخانیه را فرا گرفت. اداره چراغ برق، میدان شاهپور، اداره آمار، اداره معارف، ادارات شهربانی، عدلیه، اداره بلدیه، اداره نظمیه، عمارت ایالتی (عالی قاپو) و سرای امیر از جمله مکان‌هایی بودند که در اثر سیل بخش‌هایی از آن‌ها تخریب یا به‌طور کامل در آب محاصره شدند. این سیل سراسر خیابان پهلوی را مبدل به یک رودخانه لجن زار نمود و در شهر صدای ریزش و خرابی خانه‌ها، عمارت‌های پر از آب و ناله‌های سیل زدگان، شنیده می‌شد.بلا فاصله بزرگان و اعیان شهر جمع شده و صندوق اعانه ای با نام هیات کمیسیون اعانه سیل زدگان برای کمک به آسیب دیدگان سیل فراهم آوردند.اسامی هیئت کمیسیون اعانه سیل زدگان که با استقرار در اطاق تجارت کار جمع آوری کمک های مردمی را سامان دادند عبارت بودند از آقایان: خسرو شاهی، صدقیانی، بیت االله، بهادری، حاج اصفهانی، دیلمقانی، رحیم زاده خوئی، دکتر فخرادهم، کلکته چی، ایپکچی، کمپانی، قالی باف، اتفاق، بافته،اهرابی، آواکیان، جسوری و رضا زاده.

کمیسیون اعانه ملی
در آغاز کمک های مرکز، صورت فردی و غیر متمرکز داشــت؛ مانند کمک یکصد هزار ریالی رضا شاه،کمک های نمایندگان آذربایجان در مجلس شــورای ملی و خانواده میرزا علی چایچی و محمدعلی شالچی که به تبریز فرســتاده شد، ولی بعد از وصول و انتشار گزارش های مفصلتری در این زمینه، ازجمله گزارش پیش از دســتور حاج میرزا آقا فرشــی، نماینده تبریز، در جلســههفدهم مرداد مجلس شورایملی همزمان با تشــکیل جلسه شورای عالی جمعیت شیر و خورشید سرخ در منزل ریاست وزرا، محمدعلیفروغــی بــا حضور تعدادی از نمایندگان تبریز و تجار آذربایجان مقیــم تهران،هیئتی مرکب از پانزده نفر از وکلای تبریز و سه نفر از دیگر وکلای مجلس، شش نفر تاجر و چهار نفر از اعضای جمعیت شیر و خورشید سرخ، برای تشکیل یک کمیسیون اعانه انتخاب شدند.این کمیســیون که در یکی از اتاقهای مجلس شــورای ملی مستقر شــد، بار اصلی جمع آوری وهدایتکمک ها را عهده دار گشــت. حتی جمعیت شــیر و خورشــید که در همان بدو کار طی مخابره تلگرافی بهتمام شــعب ایالتی و ولایتی خود، خواســتار فعال شدن این شعب در امر جمع آوری کمک ها شده بود، نتیجه فعالیتهای خود را به کمیسیون گزارش میکرد. به همین نسبت نیز جمع آوری کمک، جنبه کشوری و سراسری یافت.

آلبوم سلطنتی کاخ سعدآباد حاوی تصاویر سیل تبریز
در موزه آلبوم های سلطنتی و اسناد سعدآباد، آلبوم های متعددی با ویژگی های مختلفی به لحاظ موضوع و پوشش ظاهری نگهداری می شود. تعدادی از این آلبوم ها،در خصوص وقایع و رویدادهای طبیعی همچون سیل و زلزله هستند که یکی از آنها آلبومی در خصوص سیل ویرانگر ۱۳۱۳تبریز می باشد

آلبوم سیل تبریز، به ابعاد ۱۶×۲۵ سانتیمتر، دارای پوششی از جنس مشمع مشکی رنگ می باشد . تزئینات رو و پشت جلد آلبوم بسیار ساده و شامل نقوشی خطی به صورت قاب آئینه ای است که بر جلد ضرب شده است. این آلبوم حاوی مجموعه تصاویری از سیل تبریز در سال ۱۳۱۳ خورشیدی را نشان می دهد. عکس های این آلبوم توسط معروف ترین عکاسخانه شهر تبریز، یعنی «عکاسخانه ملک» عکاسی شده است. عکاسخانه ملک از جمله اولین عکاسخانه ها در ایران می باشد که بر اساس شواهد و آلبوم های برجای مانده از دوره پهلوی اول در این موزه، مشخص است که اکثر رویدادها و وقایع آذربایجان و حتی ایران در دوره پهلوی اول، توسط این عکس خانه، پوشش تصویری داده می شد و به عنوان یکی از عکاسخانه های خبری در ایران آن دوره مطرح بوده است.

از جمله ویژگی های عکس های این آلبوم می توان به وجود زیر نویس در اکثر تصاویر آن اشاره نمود. در زیر نویس عکس ها به جزئیاتی نظیر، نام مکانی که در اثر سیل دچار آسیب دیدگی شده، تاریخ سیل و نام عکاسخانه اشاره شده است. تمامی تصاویر سیاه و سفید و در ابعاد تقریبی ۵/۱۱×۵/۱۶ سانتیمتر می باشند. برگ های آلبوم به شیوه صحافی سنتی به جلد آلبوم متصل شده اند. در حال حاضر این آلبوم در مخزن موزه نگهداری می شود.که تصاویری از این آلبوم منتشر می شود.

ساخت مسیل تبریز توسط شهردار خوشنام وقت حاج حسینقلی جلیلی معروف به ارفع الملک
یک سال پس از وقوع این سیل، ارفع الملک جلیلی، شهردار وقت تبریز در سال ۱۳۱۴، تصمیم به ساخت سدی گرفت که وقوع سیلاب‌های شهر را کنترل کند. وی در آن سال‌ها با اختصاص ۲ میلیون تومان اعتبار، اقدام به عریض کردن مسیر ۱۲ کیلومتری رودخانه میدان چایی و قوری چای از غرب تا شرق شهر کرد. جلیلی با اتمام این طرح پس از سه سال، شهر تبریز را برای همیشه از خطر سیل نجات داد. این دیوار سنگی تا زمان حاضر همچنان پابرجاست.

 

ساختمان بلدیه تبریز

 

بازار تبریز- حیاط امیر

 

محوطه عمارت ایالتی عالی قاپو- محوطه عمارت استانداری فعلی

خیابان پهلوی- ورودی پاساژ-عده ای از بالکن گراند هتل در تماشای سیل هستند

ساختمان گمرگ تبریز

 

 

منابع:

کتابچه صورت درآمد و هزینه کمیسیون سیل زدگان هشتم مرداد ماه ۱۳۱۳ تبریز با مختصری از کیفیت جریان سیل (تبریز، چاپخانه خلیفه‌گری، ۲۸ شهریور ۱۳۱۵)

سیل تبریز در مردادماه ۱۳۱۳،رضا رحمانی ، پیام بهارستان،بهار ۱۳۹۰

سایت کاخ موزه سعدآباد

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

توسط
تومان