سبد خرید
0
No products in the cart.

زیباترین تفرجگاه تبریز «شاه گلی» دیروز،«ائل گولی» امروز

ائل­ گلی که آن­را شاه ­گلی یا استخر شاه نیز می­نامند یکی از زیباترین گردشگاه­های شهر تبریز می­باشد که در جنوب شرقی تبریز در منطقه­ای مرتفع و بر دامنه تپه ­ای واقع شده است.  از بانی نخست این مجموعه اطلاعی در دست نیست به طوریکه احداث بنای اولیه این آبگیر را به زمان پادشاهان آق­ قویونلو و توسعه آن را به زمان صفویه نسبت می­دهند. اما معلوم است که قهرمان میرزا پسرعباس میرزا و نوه فتحعلی شاه قاجار آن را مرمت کرده و عمارت دو طبقه­ ای در میان آن بنا کرده بود.

دونالد ویلبر می نویسد: «شاه گلی باغ بزرگی است که قسمت برجسته این باغ دریاچه مصنوعی آن است که اندازه آن در حدود ٧٠٠ پا می­باشد بر طبق تاریخ محلی شهر تبریز، دریاچه مزبور ١٧٨۵ میلادی و شاید قبل از این تاریخ توسط یکی از پادشاهان که نام وی معلوم نیست احداث گردیده است شباهت این باغ به باغ «تخت شیراز»  به چشم می­خورد گرچه مساحت این باغ خیلی زیادتر است. زمینی که استخر بزرگ در آن حفر گردیده کاملاً مسطح نیست ولی برای ساختن قسمت شمال آن مقدار زیادی خاک در محل ریخته اند درخت­هایی که در اطراف غرس کرده ­اند مثل حصاری آن را فرا گرفته و زمین دور استخر را پوشانده است و در نتیجه هر گاه از ایوان کوشک به آن نظر افکنیم مانند آن است که آب استخر بر فراز سطح دره­ای که در عقب واقع شده معلق می­باشد. مخزن آب مثل باغ تخت شیراز از چشمه­ای تامین می­گردد که از سنگی بالای مرتفع­ترین سکو می­جوشد آب مخزن را پنج نهر تشکیل می­دهد، که در هر سکویی یک آبشار ایجاد می­شود و هر سکو با پلکان دارای یک ردیف درخت تبریزی، در کنار دیوار عقب آن و یک ردیف درخت بید، در کنار نهرهای آن است. بقیه این باغ به قسمت­هایی تقسیم گردیده که در آنها درختان میوه به عمل می­آید و برحسب فصل در زیر سایه درختان شبدر و یونجه می­کارند خیابان سنگفرش شده به کوشکی زیبا منتهی می­گردد که طرحی بس دل انگیز دارد. تالار مرکزی اطاق بزرگ هشت گوشی است که هر طرف آن دوازده متر است و از هر قسمت ساختمان می­توان وارد آن شد، لکن هر ضلع آن به اطاق­های کوچک و تورفتگی­ها و طاقچه­هایی منشعب می­گردد. در اصل این کوشک دارای گنبدی بوده ولی بعدها این گنبد از بین رفته است».

  عمارت و باغ شاه­گلی تا سال ١٣٠٩ شمسی به محلی متروک تبدیل شده بود و تنها برای ذخیره آب جهت آبیاری مزارع و باغ­های شهر مورد استفاده قرار می­گرفت. طی این مدت بر اثر عدم توجه و رسیدگی طبقه دوم و گنبد آن فرو ریخت و تنها طبقه اول این کوشک به صورت متروکه باقی مانده بود. تا اینکه در بهار سال ١٣٠٩ باغ و عمارت آن زیر نظر بلدیه یا شهرداری تبریز قرار گرفت و در حالی­که هنوز استخر و طبقه پائین عمارت آن باقی بود از طرف شهرداری وقت تبریز «مرحوم محمدعلی خان تربیت» در عهد استانداری «مهذب الدوله سید باقرخان کاظمی» از سنگ و ریگ خالی شده و تعمیر گردید و از اواخر اردیبهشت ماه به صورت گردشگاه عمومی شهر درآمد، به ­طوریکه روزنامه اطلاعات در ٢۴ اردیبهشت ماه ١٣٠٩ شمسی درباره شاه­گلی تبریز چنین نوشته است: «استخر شاه­گلی که اخیراً بلدیه تبریز به تعمیر آن پرداخته بود، خاتمه یافته و مملو از آب گردیده و آب به شهر جاری شده است. در این استخر از قدیم آبشاری وجود داشته که به محل آن پی برده ­اند آبشار از ارتفاع ۵/٢٢ متری آب می­ریزد و می­توان از آن برای روشنایی شهر استفاده کرد. آب استخر دو قسمت شده یکی از محله مارالان و دیگری از خیابان پهلوی به شهر جاری می­گردد»با تبدیل شدن شاهگلی به محل تفریح و سرگرمی عموم مردم تبریز و با ورود دستگاههای تفریحی به کشور و گرایش تفرجگاههای شهری به پارکی برای بازیهای غربی ، محلی در سایت شاهگلی به منظور نصب و استفاده از وسایل تفریحی از جمله تاب و چرخ و فلک و… در نظر گرفته شد. این فضا در ضلع جنوب و جنوب غربی محوطه شاهگلی واقع شده و به مرور زمان با ورود وسائل جدید گسترش یافته است . در بهمن ماه سال ١٣۴۵ اولین آگهی مزایده نصب وسایل تفریحی برای استفاده در موسم تفریح سال ١٣۴۶ توسط شهرداری در روزنامه مهد آزادی به چاپ می رسد.در بهار سال ١٣۴۶ کوشک شاهگلی تخریب شد، و در کمیسیون برنامه ­ریزی چهارم مطرح و در حدود ۵٠٠٠٠٠٠٠ ریال تقاضای تأمین اعتبار شد که شامل هزینه اصلاح استخر از نظر کفسازی و دستگاه تصفیه آب نیز بوده است.کوشک وسط استخر در سال ۱۳۴۶ به دلایل فرسودگی تخریب شد و با تهیه نقشه هایی جدید با کاربری رستوران عمارت دوطبقه جدیدی ساخته شد که در اوایل انقلاب اسلامی این ساختمان دچار حریق گشت و با بازسازی مجددآن نام این مجموعه به ائل گولی تغییر پیدا کرد.

 

  تلخیص از مقاله سرکار خانم ساناز جعفرپور با عنوان«تاریخچه شاه گلی از گذشته تا امروز »

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

توسط
تومان