صاحب‌دیوان، پایـگاه خبــری و تحلیلی تاریخ و فـرهنگ ایران

پارس وی دی اس
سه شنبه, 28 فروردین, 1403

خلاقیت در آموزش و پرورش: کلیدی برای آینده‌ای روشن

علی خیابانیان،  نویسنده مجموعه کتب خلاقیت در فرآیند طراحی معماری

در دنیایی که به سرعت در حال تغییر است، خلاقیت به یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی تبدیل شده است که باید در دانش‌آموزان و دانشجویان پرورش یابد. خلاقیت نه تنها به آن‌ها امکان می‌دهد تا با چالش‌های جدید به شیوه‌های نوآورانه روبرو شوند، بلکه به آن‌ها کمک می‌کند تا در زندگی شخصی و حرفه‌ای خود موفق‌تر باشند. خلاقیت در آموزش و پرورش، موضوعی است که نه تنها به توانایی‌های فردی دانش‌آموزان و دانشجویان بستگی دارد، بلکه به سیستم آموزشی و فرهنگی که در آن رشد می‌کنند نیز وابسته است. کارل راجرز، روانشناس برجسته، بر این باور بود که خلاقیت نمی‌تواند تحت فشار شکل گیرد، بلکه باید فضایی امن و آزاد برای آن فراهم شود تا بتواند به طور طبیعی ظهور کند. همانطور که کشاورز نمی‌تواند جوانه‌ای را از دانه بیرون بکشد، اما می‌تواند شرایطی را برای رشد آن دانه ایجاد کند. در ایران،غالب کودکان زیر پنج سال خلاق هستند، اما متأسفانه، بسیاری از آن‌ها پس از ورود به سیستم آموزشی، خلاقیت خود را از دست می‌دهند. این امر ناشی از سیستم آموزشی است که بیشتر بر پر کردن ذهن کودکان با اطلاعات از پیش تعیین شده و آماده‌سازی آن‌ها برای آزمون‌های سراسری مانند کنکور تمرکز دارد، تا آموزشی که بر اشتیاق و خلاقیت تأکید کند.

اهمیت خلاقیت در آموزش

تقویت تفکر انتقادی: خلاقیت با تفکر انتقادی همراه است. دانش‌آموزانی که خلاق هستند، می‌توانند مسائل را از زوایای مختلف بررسی کنند و راه‌حل‌های نوآورانه‌ای ارائه دهند.
انعطاف‌پذیری: در دنیایی که تغییرات سریع اتفاق می‌افتد، خلاقیت به افراد کمک می‌کند تا انعطاف‌پذیر باشند و به سرعت خود را با شرایط جدید وفق دهند.
حل مسئله: خلاقیت مهارت‌های حل مسئله را تقویت می‌کند. دانش‌آموزان خلاق می‌توانند مسائل پیچیده را حل کنند و به راه‌حل‌های خارج از چارچوب معمول فکر کنند.
نوآوری: خلاقیت پایه و اساس نوآوری است. دانش‌آموزانی که در محیط‌های خلاق بزرگ می‌شوند، می‌توانند به نوآورانی تبدیل شوند که جامعه را به جلو می‌برند.

توسعه مهارت‌های فردی: خلاقیت به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا مهارت‌های فردی خود مانند اعتماد به نفس، ابتکار، و استقلال را توسعه دهند.
تقویت همکاری: آموزش خلاق می‌تواند به دانش‌آموزان نشان دهد که چگونه با دیگران همکاری کنند و از تفاوت‌ها برای رسیدن به اهداف مشترک استفاده کنند.
ترویج تفکر مستقل: خلاقیت دانش‌آموزان را تشویق می‌کند تا فراتر از محدودیت‌های معمول فکر کنند و به تفکر مستقل بپردازند.
تقویت انگیزه یادگیری: وقتی دانش‌آموزان در فعالیت‌های خلاق شرکت می‌کنند، انگیزه بیشتری برای یادگیری پیدا می‌کنند و احتمال موفقیت آن‌ها افزایش می‌یابد.
آمادگی برای تغییرات آینده: خلاقیت دانش‌آموزان را برای پذیرش و سازگاری با تغییرات سریع در جهان مدرن آماده می‌کند.
تقویت تفکر سیستمی: خلاقیت به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا بیاموزند چگونه اجزای مختلف یک مسئله را به هم مرتبط کنند و به راه‌حل‌های جامع برسند.
ترویج تنوع فرهنگی: آموزش خلاق می‌تواند به دانش‌آموزان کمک کند تا ارزش‌ها و دیدگاه‌های مختلف فرهنگی را درک کنند و از آن‌ها در کارهای خلاقانه خود استفاده کنند.
توسعه مهارت‌های ارتباطی: خلاقیت به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا مهارت‌های ارتباطی خود را بهبود بخشند، که برای موفقیت در زندگی شخصی و حرفه‌ای ضروری است.

این نکات نشان می‌دهند که خلاقیت نه تنها برای رشد فردی دانش‌آموزان مهم است، بلکه می‌تواند تأثیرات مثبتی بر جامعه داشته باشد و به پیشرفت و توسعه پایدار کمک کند.

خلاقیت و نوآوری لازمه و پیش درآمد توسعه و پیشرفت و تعالی جامعه است. آگاهی از فنون و تکنیک­های آن ضرورتی اجتناب­ناپذیر برای مدیران، دانشجویان و پژوهشگران به این رشته است. جامعه‌ای که در آن سیر صعودی پیشرفت حاکم باشد، هر روز از طرف تک تک اعضای خود شاهد خلاقیت و نوآوری است. در این جامعه نوآوری به قشر متفکر و اندیشمند محدود نشده و به همه جامعه تسری خواهد یافت. آماده کردن بستر اجتماعی در جهت تولید فکر و تاکید بر آموزش و پرورش خلاق، آنهم در همه زمینه­ها، بهترین انتخابی است که می­تواند ما را به حضور توانمند گذشته نزدیک کند و ضامن ماندگاری ساخته­های ما در آینده باشد. دروسی که در مدارس و دانشگاه­ها تدریس می­شوند همگی در تکرار و یکنواختی واحدها و ترم­ها سپری می­شوند، بی­روح و خالی از هر احساسی که شور و شوقی را در دانشجویان یا دانش­آموزان برانگیزد. به قول یکی از اندیشمندان، آموزش و پرورش ما مغزهای انباشته تولید می­کند نه مغزهای آگاه.

 

چگونگی ترویج خلاقیت در مدارس

محیط‌های یادگیری متنوع: ایجاد محیط‌های یادگیری که دانش‌آموزان را تشویق به تفکر خلاق و اکتشاف می‌کند.
تأکید بر فرآیند یادگیری: به جای تمرکز صرف بر نتایج، باید بر فرآیند یادگیری و تجربه‌های آموزشی تأکید شود.
تشویق به سؤال پرسیدن: دانش‌آموزان باید تشویق شوند تا سؤالاتی بپرسند که به تفکر عمیق‌تر و کشف موضوعات جدید منجر می‌شود.
پروژه‌های گروهی: کار گروهی می‌تواند به تقویت مهارت‌های ارتباطی و همکاری کمک کند و فضایی برای خلاقیت جمعی ایجاد کند.

 

با توجه به اینکه در کشورهای پیشرفته، تحقیقات گسترده‌ای در زمینه روانشناسی و جامعه‌شناسی خلاقیت انجام شده است، ما نیز باید به سمت ایجاد یک سیستم آموزشی حرکت کنیم که تحقیق و نوآوری را در داخل کشور تشویق کند و نه فقط به ترجمه و تکرار پژوهش‌های انجام شده در کشورهای دیگر بسنده کند. این امر نیازمند تغییراتی در نظام آموزشی، ارائه تعریف جدیدی از معماری، و فراهم کردن بستر مناسب برای نقد و بررسی‌های جدی است. فقط اساتیدی که واقعاً خلاق هستند و شور و شوق تدریس دارند، باید اجازه تدریس داشته باشند، نه فقط بر اساس مدارک دانشگاهی یا تعداد کتب و مقالات منتشر شده. این تغییرات می‌توانند به ایجاد یک جامعه خلاق و پویا کمک کنند که در آن هر فردی می‌تواند به پیشرفت و تعالی کمک کند.خلاقیت در آموزش و پرورش نقش مهمی در توسعه و پیشرفت جامعه دارد. استفاده از خلاقیت در جامعه به شیوه‌های زیر می‌تواند مفید باشد:

نوآوری و پیشرفت فناوری: خلاقیت دانش‌آموزان و دانشجویان می‌تواند منجر به ابداعات و اختراعات جدیدی شود که به پیشرفت فناوری و صنعت کمک می‌کند.
حل مسائل اجتماعی: با تشویق به خلاقیت، افراد می‌توانند راه‌حل‌های خلاقانه‌ای برای مسائل اجتماعی پیدا کنند و به بهبود شرایط زندگی کمک کنند.
رشد اقتصادی: خلاقیت می‌تواند منجر به توسعه کسب‌وکارهای جدید و ایجاد شغل شود، که این امر به رشد اقتصادی کمک می‌کند.
تقویت فرهنگ و هنر: خلاقیت در آموزش می‌تواند به تولید آثار هنری و فرهنگی غنی که نمایانگر هویت ملی هستند، منجر شود.
توسعه علمی: خلاقیت در زمینه‌های علمی می‌تواند به کشفیات و پژوهش‌های جدید منجر شود که دانش بشری را گسترش می‌دهد.
آمادگی برای آینده: آموزش خلاق به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا برای مشاغل آینده که هنوز وجود ندارند، آماده شوند.

بنابراین، خلاقیت در آموزش و پرورش به عنوان یک سرمایه‌گذاری بلندمدت برای جامعه عمل می‌کند که می‌تواند در همه جنبه‌های زندگی تأثیر مثبت داشته باشد و به پایداری و توسعه پایدار کمک کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یادداشت